در میان محققان شرکت کننده در این همایش چیزی که شاید بیشتر از همه جلب توجه می کرد حضور یک محقق غیرکُرد در میان پژوهشگران بود. یاماگوچی اکیهیکو محقق ژاپنی حاضر در این نشست دو روزه با مقاله ای با عنوان «تعاملات سیاسی و اقتصادی کُردهای ایران با حکومت صفوی» در این همایش دو روزه شرکت کرده بود.

برای آشنا شدن بیشتر با وی و همچنین بررسی دیدگاهها و نظرات وی در مورد کُرد و مسائل مربوط به این قوم، کردپرس بر آن شد تا با وی مصاحبه ای ترتیب دهد. آنچه که در زیر می آید متن کامل مصاحبه ی کردپرس با این محقق ژاپنی است.

ضمن خوشامدگویی به شما برای حضورتان در این همایش، لطفاً خودتان را برای خوانندگان ما معرفی کنید؟

من یاماگوچی اکیهیکو هستم. 47 سال سن دارم و اصالتاً اهل شهر یوکوهاما هستم، و در حال حاضر به عنوان استادیار در دانشگاه قلب مقدس در توکیو مشغول به فعالیت می باشم.

چطور شد که با کُردها و مسائل مربوط به آنها آشنا شدید؟

حدود بیست سال قبل یک فیلم ترکی به نام یول (راه) ساخته «ییلماز گونای» کارگردان کُرد اهل ترکیه را دیدم. این فیلم و مسائل و مشکلات مطرح شده در آن  برای من بسیارقابل توجه بود و تصمیم گرفتم تا بیشتر با کُردها آشنا شوم.

بعد از آن تصمیم گرفتم که پیش از هرچیزی زبان کُردی را یاد بگیرم، به همین دلیل به ترکیه سفر کردم. در آنجا دیدم که کُردهای این کشور به هیچ وجه حق ندارند زبان مادری خود را به کار ببرند و من از یاد گرفتن زبان کُردی در ترکیه ناامید و منصرف شدم.

بعد از آن به پاریس رفتم و در آنجا با مرکزی به نام مؤسسه ی زبان و مطالعات شرق زمین آشنا شدم و در آنجا حدود سه سال مشغول به مطالعه در مورد کشورهایی که کُردها در آن حضور دارند، شدم. در طول این سه سال در مورد تاریخ، فرهنگ و مردم کُرد مطالعه کردم اما به هیچوجه شرایط برای یادگیری زبان کُردی فراهم نشد.

چطور شد که در همایش اردلان شناسی حضور پیدا کردید و این همایش را چطور دیدید؟

دکتر جباری دوست من هستند، ایشان با من تماس گرفتند که در این همایش حضور پیدا کنم. من ابتدا درخواست ایشان را رد کردم چرا که در زمینه ی اردلان ها تحقیق و بررسی خاصی را انجام نداده بودم، اما ایشان گفتند که من می توانم با مقاله ی دیگری در این همایش حضور پیدا کنم و من هم تعاملات میان کُردهای ایران و حکومت صفوی را مورد بررسی قرار دادم.

در مورد سئوال دوم باید بگویم، از آنجایی که متأسفانه زبان کُردی را بلد نیستم، نمی توانم در مورد مقالات ارائه شده به زبان کُردی نظری داشته باشم.

در مورد مقالات فارسی، به عقیده ی من تعدادی از آنها بسیار خوب بودند، ما چند تا از آنها هم چندان چنگی به دل نمی زدند و از کیفیت پایینی برخوردار بودند.

نظر شما در مورد کُردها و وضعیت کنونی آنها چیست؟

خوب به طور قطع شرایط در بیست سال قبل و زمانیکه من با کُردها آشنا شدم کاملاً فرق کرده است. در آن زمان محققان و پژوهشگران کمی بودند که در مورد کُردها مطالعه می کردند، اما پس از جنگ خلیج فارس در سال 1991، افراد بیشتری به تحقیق و بررسی در مورد مسائل کُردها پرداختند. برای نمونه می توانم به کنفرانسی در لهستان اشاره کنم که چند سال قبل در این کشور برگزار شد و بخشی از آن به مطالعات مربوط به ایران مرتبط می شد و مسائل کُردهای ساکن در ایران هم 2 یا 3 پانل از این کنفرانس را شامل می شد.

البته اکثر مطالعات و تحقیقات صورت گرفته درباره مسائل کُردهای ترکیه و کُردهای شمال عراق بوده است و برپایی چنین همایش هایی در کردستان ایران به درک بیشتر از مردمان کُرد این کشور کمک خواهد کرد. برای بهتر شدن این درک و افزایش آگاهی در مورد مردمان خود کُردها باید همکاری و تعامل بیشتری با دنیای خارج خود داشته و با متخصصان و محققان این زمینه ارتباط بیشتری داشته باشند. همچنین محققان کُرد باید با ایران شناسان، ترکیه شناسان و عثمانی شناسان تعامل و همکاری داشته و باید کُردها را در چهارچوبی بازتر و با دیدی عمیقتر و وسیع تر مورد بحث و بررسی قرار دهند.

البته من به طور کامل به فرهنگ کُردها آشنا نیستم. در کنار این چون یک خارجی نیز هستم، نمی توانم به طور کامل با آنها ارتباط برقرار کنم، و حتی در تعامل با آن ها با یکسری تعصبات و ایجاد فاصله ها در جامعه ی کُرد روبرو هستم. بگذارید به این نکته هم اشاره کنم که اکنون شرایط کُردهای شمال عراق مساعد است. آنها دارای فرودگاه بین المللی هستند و از تعامل خوبی با دنیای خارج و خصوصاً غرب برخوردار هستند. به عقیده من این تعامل و ارتباطات باید بیش از پیش افزایش یابد.

به طور قطع فرهنگ و ادبیات هر قوم نشأت گرفته از تفکر آن مردم است، و تفکر آن مردم نیز در زندگی و تصمیمات آنها و تعاملاتشان کاملاً دخیل است، نظرتان در مورد ادبیات و فرهنگ کُردها چیست؟

خوب، پاسخ به این سئوال برای من واقعاً مشکل است. از آنجایی که زبان کُردی را بلد نیستم، نمی توانم در مورد ادبیات شما نظر درستی داشته باشم، اما باید به طور قطع ادبیات خود را با ادبیات جهان، و فرهنگ و رویکرد خود را با سایر ملل و اقوام مقایسه کنید، آنوقت می توانید نظر و دیدگاه بهتری نسبت به خودتان داشته باشید.

فرهنگ و ادبیات کُردها باید روز به روز رشد کند. کُردها در زمینه ی موسیقی بسیار خوب عمل کرده اند و من موسیقی آنها را بسیار دوست دارم، موسیقی ای بسیار متنوع که از تاریخ طولانی برخوردار بوده و از منطقه ای به منطقه ای دیگر متفاوت است.

البته من قبول دارم که کُردها از موسیقی قوی ای برخوردارند، اما قطعاً همه چیز موسیقی نیست و باید به ادبیات و فرهنگ و مطالعات خود بیش از موسیقی اهمیت دهند، آیا این طور نیست؟

خوب، موسیقی بهترین زبانی است که با آن می توانید با دیگران ارتباط برقرار کنید، از آنجایی که من زبان کُردی را بلد نیستم موسیقی کُردی می تواند میان من و کُردها ارتباط بهتری برقرار کند، البته این را هم قبول دارم که باید به مطالعه و تحقیق بیشتر پرداخت.

نظر شما در مورد اردلان ها و حکومت آنها چیست؟

خوب اردلان ها همیشه با دولت مرکزی ایران و دولت عثمانی دچار مشکل بودند و چون از قدرت کافی برخوردار نبوند باید از یکی از این دو کشور حمایت می کردند و خوب چون حمایت اردلان ها از هر کدام از  آنها باعث قوی تر شدن آن کشور می شود، دو کشور ایران و عثمانی نیز به دنبال جلب حمایت اردلان ها از حکومت خود بودند. پس اردلانها زمانی دوست این کشور و زمانی دوست کشور دیگر بودند.

البته نکته دیگری که قابل بررسی است رویکرد خود امرای اردلان است. در خانواده اردلان میان امرا در مقاطعی از تاریخ رقابت وجود داشت و برخی از آنها طرفدار دولت عثمانی و برخی دیگر طرفدار حکومت مرکزی ایران بودند. پس از امضای چند توافقنامه همانند معاهده زهاب حمله به مناطق تحت کنترل اردلانها کاهش یافت و این مناطق از ثبات بیشتری برخوردار شدند.

فکر نمی کنید آنها در این معاهدات بازنده بودند؟

به عقیده ی من نه. به خاطر ایجاد ثبات و امنیت در سرزمین تحت کنترل اردلانها، جنگ و خونریزی پایان یافت و مردم توانستند شرایط بهتری را تجربه کنند.

البته من منکر این موضوع نیستم که آنها در زمان درگیریها از قدرت بیشتری برخوردار بودند چون همانطور که گفتم جانبداری آنها از هر کدام از دو حکومت ایران و عثمانی باعث قدرت بیشتر آنها می شود و این دو کشور از جانبداری اردلانها از خود استقبال می کردند.

پس از حمایت نوادگان اردلانها از حکومت صفوی، شرایط آموزشی و رفاه اعضای خانواده اردلان بهتر شد. در کل می توان گفت اگرچه تا حدی از قدرت آنها کاسته شده اما توانستند شرایط اقتصادی بهتری بدست آورند.

نظرتان در مورد دخالت کشورهای خارجی غیر از ایران و عثمانی ها در مسئله کُرد چیست؟ در این زمینه چه فکر می کنید؟

خوب در آن زمان اروپاییها از قدرت لازم برای دخالت در تغییرات خارج از قاره ی خود را نداشتند. در طول قرن 19 و بعد از آن است که غربی ها شروع به دخالت در شرق نمودند.

شما فکر می کنید شرایط و وضعیت آینده کُردها چطور خواهد بود؟

خوب این سئوال بسیار سختی است و من نمی توانم در این باره هیچ پیش بینی ای داشته باشم. در عرض واقع کُردها باید سعی کنند وضعیت خود را در داخل کشورشان بهبود بخشند. آنهاباید از نظر اجتماعی و اقتصادی از شرایط بهتری برخوردار شوند.

کُردها باید تعامل بیشتری با سایر کشورها داشته باشند. وضعیت شهرهایی مانند اربیل، وان و دیاربکر می تواند تأییدی بر این حرف باشد. این شهرها اکنون بیش از قبل توسعه پیدا کرده اند. البته به طور قطع در این راستا مشکلاتی وجود دارد، اما شرایط و وضعیت رو به بهبود است.

آقای اکیهیکو از اینکه وقتتان را در اختیارمان قرار دادید تشکر می کنم. حضور شما در اینجا و اختصاص بخشی از زندگی خود برای مطالعه در مورد کُردها باعث دلگرمی و خوشحالی مردم کُرد است.ما امیدواریم کسانی همانند شما که به مسائل کُردها می پردازند بیش از پیش افزایش یابند.

من هم از شما متشکرم

گفتگو: پرویز لطفی

منبع: کردپرس